De vrije wil bestaat niet.

Kies bewust is een contradictio in terminis. Dit was ooit mijn eerste tweet. Inmiddels is hersenonderzoek helemaal hip, zo ook deze statement. Of je nou wil of niet, je onbewuste bepaalt meer dan je bewuste brein. Hoe zit dat?

Kijk eens naar het volgende filmpje, het laat haarscherp zien hoe twee mensen in de veronderstelling verkeren zelf iets origineels bedacht te hebben. http://www.youtube.com/watch?v=ZyQjr1YL0zg.

Het fenomeen heet subliminal projection en werkt het beste als een zeer kort beeld gemaskeerd wordt tussen twee lange beelden, bijvoorbeeld tijdens een film of in een afbeelding. Het korte beeld bereikt wel het brein maar wordt niet ‘uitgelegd’ door de linker hersenhelft. We zijn ons er dus niet van bewust. Van alle prikkels die we opvangen, wordt maar een klein deel bewust. Dat is gunstig: het doel is het efficiënt omzetten van sensorische input naar een snelle respons. Als een fles rode wijn op een wit kleed dreigt te vallen, is het belangrijk eerst de fles op te vangen. Daarna gaan we bedenken wat er gebeurde en hoe erg het had kunnen uitpakken. Uiteraard gevolgd door uitvoerige dankbetuiging door de eigenaar van het kleed. Eigenlijk was alleen ons brein goed bezig, ‘we’ stonden erbij en keken er achteraf op terug.

Alle prikkels, gemaskeerd of bewust, hebben invloed op een besluit. Bij sommige mensen zijn delen van het brein groter dan bij anderen. Dat is aangeboren. Iemand met een grotere amygdala -die zorgt voor ‘onderbuikgevoel’-  is gevoeliger voor angst dan iemand met een grotere prefrontale schors. Die laatste is namelijk beter in staat angst te onderdrukken, die schors houdt automatische handelingen onder controle. Iemands karakter is een optelsom van genetische aanleg en alle banen die tijdens het hele bestaan zijn gemaakt in het brein tussen stimuli en respons. De geschiedenis bepaalt steeds wat we beslissen. In geval van twijfel, wint de sterkste koppeling.

Gedachten volgen daden, daarom bestaan we nog. Het brein kiest wat het beste aanvoelt op basis van resultaten uit het verleden, de talige linker hersenhelft verklaart dit toegepaste gedrag achteraf. Dankzij onze behoefte aan regelmaat had de mens succes in de evolutie. Doordat bijvoorbeeld tijdens een bepaald seizoen een zaadje in de grond steeds leidde tot voedsel na een paar maanden, konden we voortbestaan. Daarna werden de seizoenen pas erkend en kon dit fenomeen van zaaien en oogsten verklaard worden. Lamme noemt dit deel dat steeds achteraf voor de verklaringen zorgt de kwebbeldoos. Die heeft ons brein nodig voor de sociale acceptatie van ons handelen. Vragen waarom iemand iets deed, is dus voortaan onzin. De kwebbeldoos komt dan aan het woord en die is geheel niet betrokken geweest bij het besluit.  

Freud, in navolging van Descartes scheidt een rationeel, moreel bewust deel van het brein van de instincten en impulsen. Die delen, en nog veel meer, zijn er wel maar het mag ondertussen duidelijk zijn dat die delen niet los van elkaar kunnen handelen. Iemands ware aard blijkt uit zijn daden, niet uit zijn woorden.

We moeten er mee leven voortaan: je brein kiest voor je, of je wilt of niet!

4 gedachten over “De vrije wil bestaat niet.”

  1. Ik geloof er geen moer van dat mijn brein voor me kiest. Voor reflexen en wat ander spul zal dat best zo zijn, maar niet of ik iemand in elkaar ga slaan of naar de Bahama’s op vakantie ga of naar Lutjebroek. Die keuzes maak ik toch zelf, wat?

  2. Aha, juiste conclusie. Wij zijn ons brein. De titel van het boek van Swaab waarin ook hij de vrije wil ontkent. Er is maar één brein en dat wordt niet gestuurd door een ziel of een ander brein. Dat ene brein ratelt als een computer opties af en kiest de meest gunstige. Op deze manier maken we ook ethische keuzes.
    Of jij naar de Bahama’s of naar Lutjebroek gaat, wordt beïnvloed door eerdere ervaringen ten aanzien van positieve verwachtingen in combinatie met een aangeboren angst voor bijvoorbeeld de pijn van de kosten. Is de angst voor hoge kosten sterk, dan wint de optie Lutjebroek. Neurocalvinisme is een aardig begrip hierin.
    Je kiest niet bewust. Dat hoop je misschien, tegen beter weten in.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *