Met de kennis van nu….

Leuke discussie in Trouw over wetenschap. De directeur van het Rathenau-instituut schetst een beeld van toenemende technologische ontwikkeling.

De wetenschap biedt kansen iedereen langs de meetlat te leggen. Alles wat afwijkt, valt op. Prenataal kunnen foetussen gescreend worden op afwijkingen, op een mogelijk criminele inslag of een grotere kans later een aanslag te doen op de ziektekostenverzekeringskas. De consultatiebureaus houden exacte dossiers bij van afwijkingen van de kindertjes in ontwikkeling.  Alles in het keurslijf. Te druk? Aan de ritalin. Te creatief? Naar de huiswerkklas voor het stampwerk. Eenmaal op internet zijn alle bewegingen eenvoudig bij te houden. Mocht iemand over de schreef gaan, dan is een blik in het brein voldoende om te constateren of en van welke afwijkende ontwikkeling hier sprake is. Met bijpassende correctie uiteraard. Het is mogelijk, en we maken er flink gebruik van.

Daar tegenover stelt een wetenschapsfilosoof dat er heel veel mogelijk is, maar niet wordt gebruikt. Een verzekering die alleen gezonde mensen accepteert, heeft nauwelijks klanten. Veel is mogelijk en toch zijn we nog steeds niet allemaal hetzelfde.

Kern van de zaak: je houdt de wetenschap niet tegen, heel veel kan. Wat doen we ermee? In hoeverre staan we mensen toe afwijkend te zijn?

Voor de zekerheid kwam er deze week nog een tweede reactie overheen van iemand die stelt dat technologieën niet ethisch neutraal zijn. Een zwangere wordt prenataal gescreend en mag vervolgens kiezen wat te doen bij geconstateerde afwijkingen. Zonder de hele optie van het screenen zou deze hele moeilijke afweging nooit gemaakt hoeven te worden. En dus volgt het advies  de wetenschap minder vrij laten. Dat dan ook allerlei ontwikkelingen die gezondheid, democratie, kennis en andere welzijnsverhogende resultaten mogelijk maken tot stilstand komen, wordt hier gemakshalve buiten beschouwing gelaten.

Dat technologieën niet ethisch neutraal zijn, lijkt me kloppen. De realiteit uit het oog verliezen is geen constructieve stap. Het is niet te stoppen. Dat in de beide reacties de directeur van het Rathenau instituut zo wordt aangevallen, toont aan dat hij zijn werk goed doet. Namelijk meningsvorming stimuleren over wetenschap en technologie.