De betoverende werkelijkheid

‘Wat is werkelijkheid, wat is magie?’ Nadat in het eerste hoofdstuk uit De betoverende werkelijkheid deze vraag beantwoord is, legt Richard Dawkins in de tien volgende hoofdstukken die werkelijkheid zeer compleet uit.

Elk hoofdstuk begint met een vraag, bijvoorbeeld ‘wie was de eerste mens’, ‘waarom zijn er zoveel dieren’, ‘wat is de zon’ en ‘zijn we alleen’. Werkelijkheid bijvoorbeeld is alles wat we kunnen waarnemen. Duhhh… Maar dan, DNA kunnen we niet zien, moleculen ook niet, straling ook niet. Voor wat we niet kunnen waarnemen maar wel vermoeden wordt een model gemaakt. Op basis daarvan wordt berekend of beredeneerd wat we vervolgens zouden moeten zien of waarnemen. Als dat werkelijk gebeurt, dan weten we dat het model klopt en dus wat er zich in de onzichtbare werkelijkheid afspeelt. Elke vraag in het boek wordt op deze manier toegelicht en beantwoord. Aanvankelijk op z’n Janboerenfluitjes of vanuit oude mythen. Geleidelijk komen er steeds meer wetenschappelijke fenomenen bij en komt een uitermate degelijk verhaal tot stand. Het boek is bedoeld voor kinderen vanaf 12 jaar. Deze opbouw sluit daar heel goed bij aan. En maakt het ook voor hele grote kinderen leuk om te lezen, trouwens. Ik heb er veel plezier aan beleefd.

Magie

Direct in het eerste hoofdstuk wordt korte metten gemaakt met bovennatuurlijke zaken. Bovennatuurlijke magie, als in sprookjes, is mooi maar overduidelijk wat het is: een sprookje. Schijnbare magie bestaat wel echt. We zien iets, al is het niet wat we denken. Goochelen dus. De derde vorm is poëtische magie. In de betekenis van ‘diep ontroerend’. In deze vorm van magie ziet Dawkins de werkelijkheid. De feiten die met wetenschap zijn gevonden over de echte wereld. Iets bovennatuurlijks ligt buiten bereik van de wetenschap en daarin kan dus per definitie geen verklaring worden gevonden.  Hij vergelijkt het voor de verduidelijking met een detective die te lui is een moord op te lossen. Met een ‘het was bovennatuurlijk’ sluit hij het dossier. Niemand zou dat pikken…

Zonnewind

In ‘Wat is het echte verschil tussen dag en nacht, zomer en winter?’ komen we erachter waarom we niet tijdens het ronddraaien door waanzinnige storm van de wereld worden geblazen, uiteraard dat de aarde rond de zon draait en we dat vooral waarnemen aan de ‘stilstaande’ elementen als sterren en zon – vanuit ons perspectief – maar ook waarom planeten in banen, ellipsen, bewegen. Afijn, wie echt Heel Veel van het heelal wil weten, wordt hier eersteklas bediend. Met veel prachtige tekeningen horen van Keppler en Newton hoe de planeten zich bewegen en eindigen we met Japanse ingenieurs die werken aan een ruimteschip dat met behulp van zonnewind wordt voortgestuwd. Nee, dit wordt niet alleen genoemd: na alle theorie begrijp je dat het kan.

Was dit het wat betreft het heelal? Welnee, aan de zon en de sterren wordt net zo diepgaand aandacht gegeven. En aan alle andere onderwerpen uit het boek. Dat maakt het een prachtig leesboek maar vooral ook naslagwerk. Door de diepgang lijkt mij de aanbevolen leeftijd van 12 jaar echt wel de ondergrens, met uitzondering van de zeer jonge specialisten natuurlijk 😉

Tot slot ‘Wat is een wonder?’

In het twaalfde en laatste hoofdstuk komt Dawkins terug op het begin, wonderen. Een Middeleeuwer zou een laptop of telefoon hebben afgedaan als bovennatuurlijk. Inmiddels is onze kennis verder. Als we iets niet kunnen verklaren was of de waarneming fout of de kennis nog niet toereikend. In dat laatste geval is verder onderzoeken de enige oplossing. En zo blijft kennis over de werkelijkheid groeien. Mythen hebben de hoofdstukken opgekleurd. Maar de wetenschap erna was nog mooier.

 “De waarheid is magischer – in de beste en spannendste zin van het woord – dan alle mythen, wonderen en verzonnen mysteries ooit.”

Eén gedachte over “De betoverende werkelijkheid”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *