Foute keuze

Waarom moet iemand van 13 een werkstuk schrijven over Auschwitz? Waarom? Niet dat het niet vreselijk is geweest maar waarom? Voor iemand van 13 of 15, 18, is de tweede wereldoorlog echt ver voor zijn of haar tijd. Het hoort bij de geschiedenisles. Hij ervaart het als ‘toen, over en klaar’. Dus waarom?

“Omdat het nooit meer mag gebeuren” is een inkopper. Maar hoe bereiken we dat? Door een werkstuk over toen? Door voor de zekerheid nooit meer vergelijkingen met de economische crisis en slechte leefomstandigheden van de jaren ’30 te maken omdat er altijd wel afwijkende omstandigheden zijn? Door de slachtoffers te blijven herdenken van die oorlog? En wie herdenken we dan precies?

Doel en middel lopen door elkaar. Op 4 mei herdenken we slachtoffers van de tweede wereldoorlog en sinds 1961 alle slachtoffers van gewapende conflicten. Uit eerbetoon. Voor de bewustwording van de gevolgen van conflicten is dit ook voor jongeren goed.

Maar dan het “omdat het nooit meer mag gebeuren”. Ik zag afgelopen maandag de documentaire Zwarte Soldaten. Zes Nederlandse mannen die destijds vrijwillig voor de SS hebben gekozen, vertellen hun verhaal. Soms worden er verschrikkelijke dingen gezegd. Zeker als je je realiseert dat sommigen er nog steeds achterstaan. De situatie van waaruit die keuze werd gemaakt, verklaart de stap. Het leven leek uitzichtloos en ineens was daar de macht om wel aan eten te komen, voor het hele gezin zelfs, ineens was daar wel de saamhorigheid, de erkenning, het aanzien, het perspectief op succes. Kijk goed, luister, stel je de situatie voor. Het maakte het voor mij een stuk moeilijker die keuze van toen zonder meer te veroordelen.

Geweldig dat er tenminste één jongere die groep ook ziet als verliezer. Auke de Leeuw (15 jaar) schreef er een gedicht over. Aan NRC meldt hij over zijn gedicht de kern van het nut van geschiedenis: “Ik wilde laten zien dat oorlog alleen verliezers kent: aan de goede én de verkeerde kant. Hoe kunnen wij leren van onze fouten als wij die fouten niet mogen benoemen? Ik ben zelf geboren in vrijheid. Voor mij is het al moeilijk genoeg om altijd de juiste keuzes te maken. Hoe moet het dan zijn geweest voor mensen in de oorlog?”

Wat mij betreft had dit gedicht voorgelezen moeten worden op de Dam. Omdat geschiedenis nou eenmaal niet alleen door slachtoffers wordt geschreven.

Auke de Leeuw – Foute keuze

Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar mijn oudoom Dirk Siebe
Een jongen die een verkeerde keuze heeft gemaakt

Koos voor een verkeerd leger
Met verkeerde idealen
Vluchtte voor de armoede
Hoopte op een beter leven
 
Geen weg meer terug
Als een keuze is gemaakt
Alleen een weg vooruit
Die hij niet ontlopen kan
 
Vechtend tegen Russen
Angst om zelf dood te gaan
Denkend aan thuis
Waar Dirk z’n toekomst nog beginnen moet
Zijn moeder is verscheurd door de oorlog
Mama van elf kinderen, waarvan vier in het verzet zitten
En een vechtend aan het oostfront
Alle elf had ze even lief
 
Dirk Siebe kwam nooit meer thuis
 
Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar Dirk Siebe
Omdat ook Dirk Siebe niet vergeten mag worden.

 

Eén gedachte over “Foute keuze”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *