Ongelijk vlak land

Eerlijkheid is een illusie van kinderen. Een uitspraak van mijn echtgenoot. Sinds het verschijnen van Capital in the 21st century gaat er geen week voorbij zonder publicatie over ongelijkheid in de wereld. De ongelijke verdeling van de centen is het gevolg van een vrije markt waarin de onderste en middelste lagen van de populatie (blijven) betalen aan de kleine groep extreem rijken.

Cijfers

De drie rijkste Nederlanders bezitten meer dan de helft van alle Nederlandse huishoudens bij elkaar. In Nederland bezit 1% van de bevolking 25% van het vermogen. Huizenbezit is in Nederland hoog maar rijkdom levert dat niet snel op: pas vanaf de 40% rijkste huishoudens wordt er eigen vermogen door opgebouwd. De helft van de Nederlandse gezinnen heeft geen vermogen en een modaal gezin dat dat wel heeft, heeft een vermogen van €25.000,-. Volgens Bas van Bavel in Trouw, hoogleraar geesteswetenschappen, te weinig om financiële klappen op te kunnen vangen of een goede studie voor je kind van te kunnen betalen.

Is ongelijkheid erg?

Zo lang er voor iedereen gezorgd wordt, is ongelijkheid niet erg, zou je kunnen redeneren. Wordt er in Nederland voor iedereen gezorgd? Mja, het kan beter maar we hebben het best redelijk voor elkaar. Door uitkeringen en andere vangnetten wordt iets ongelijkheid rechtgetrokken maar met een vergrijzende samenleving is de vraag hoe lang dat betaalbaar blijft. Daar is een groot risico.

Door vermogen minder te belasten – zelfs nog lager dan andere Westerse landen en de VS – moet alles vooral opgehoest worden door die andere 99% in de vorm van loonbelasting. Die rijke 1% weet de belastingdans te ontspringen. En een groot deel van die 99% vergrijst.

Economisch gezien komt daar bij dat je je mag afvragen hoelang een medewerker het vuur uit de sloffen blijft lopen als de CEO er rijker van wordt en hij op een nullijn blijft hangen. En hoe gezond een beroepsbevolking is als niet iedereen de middelen heeft om een goede dokter te bezoeken of überhaupt een goed ziekenhuis in de buurt heeft. En hoe ontwikkeld een beroepsbevolking wordt als de meesten geen studie meer voor de kinderen kunnen betalen.

Zaken waar het bedrijfsleven, c.q. de rijke top, van profiteert. Zaken die vooral gefinancierd lijken te worden door de hele bevolking onder die top. Dat grote deel dat geboren als dubbeltje, steeds moeilijker een kwartje kan worden.

Maar het voelt ook niet eerlijk

Een topbestuurder moest in 1990 bijna twee weken werken om het jaarloon van de schoonmaker die zijn kantoor poetst te verdienen. In 2011 was dat nog maar een week. Verschil in rijkdom is acceptabel maar bij al te grote verschillen komt er onvrede. Hoe enthousiast wil die schoonmaker nog de zooi van deze bestuurder blijven opruimen? Hoelang blijven wij tevreden als we ons eigen vermogen maar niet zien toenemen, terwijl kosten voor gezondheidszorg en onderwijs stijgen? De hele rijke 1% geniet hier ook van de collectieve voorzieningen maar parkeert zijn vermogen in belastingparadijzen en betaalt uiteindelijk aanzienlijk minder mee. Piketty: “De Europese ongelijkheid is bijna even groot als aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog.” Dan moet er toch een alarmbel afgaan ergens?

Risico’s

Extreem rijken krijgen de touwtjes meer in handen. Ongelijkheid groeit, een groter deel van het geld komt in handen van de 1%. Dat geld staan zij niet af, de middenklasse zal dus nooit een stap hoger komen. De sociale mobiliteit neemt af. Grote groepen gaan zich uitgesloten voelen wat een prima voedingsbodem is voor nationalisme en ander maatschappelijk gerotzooi dat je niet wil.

Oplossing

De ongelijkheid ontstaat doordat kapitaal harder groeit dan de economie. De inkomens zijn in Nederland in vergelijking met andere landen nog redelijk verdeeld, de vermogens zijn dat helemaal niet. Werken loont niet, vermogen wel. Daarin zit de oplossing. Steeds meer landen gaan vermogensbelasting verhogen of invoeren. Naar het buitenland vluchten, wordt daardoor steeds lastiger. En terecht: het is in ieders belang dat alle voorzieningen in stand worden gehouden. Nederland moet ook een keer over de brug gaan komen. Eerlijkheid is misschien een illusie maar een beetje eerlijker moet het wel. Dat is tegenwoordig steeds minder een kwestie van visie, het is gewoon een feit.

 

Bronnen:

Trouw, 5 juni 2014, Ongelijkheid verrassend groot in Nederland

One World, nummer 4 juni 2014, Ongelijkheid is gevaarlijk, interview met Thomas Piketty

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *