Macht van recht

Trias politica is een groot goed in een fatsoenlijk georganiseerd land. Fatsoenlijk georganiseerd houdt in onze ogen op zijn minst in dat het volk bij wijze van gekozen vertegenwoordiging – de wetgevende macht – regeert*. Het volk, of de vertegenwoordiging daarvan, controleert ook de uitvoering van dat beleid door de uitvoerende macht. De rechtsprekende macht past de ooit vastgestelde wetten toe. Dat geeft zekerheid. En verder beïnvloeden de ambtenaren, de pers en de lobbyisten het beleid. Het systeem is redelijk helder maar er doen zich soms toch leuke zaken voor waarbij de grenzen worden opgezocht. Ook via de rechter maakt de individuele burger beleid.

We hebben al de rare situatie van ‘Mein Kampf’ waarvoor onlangs nog een antiquair is vervolgd omdat hij het te koop aanbood. Het probleem zit hem niet in het hebben of het lezen maar het verspreiden ervan. De titel komt niet voor in een wetboek maar het boek valt onder haat zaaien. De rechter oordeelde in vorige maand dat het boek weliswaar aanzet tot haat, discriminatie en geweld maar dat de antiquair dat zelf niet doet. Daarnaast zou een straf opleggen ingaan tegen de vrijheid van meningsuiting en bovendien is het boek inmiddels digitaal heel makkelijk verkrijgbaar. De rechter nam nog mee dat het om een antiquair gaat die is gespecialiseerd in propagandakunst uit totalitaire regimes. Evenwel gelden de andere redenen om geen straf op te leggen ook voor anderen die het boek zouden willen verkopen. Formeel blijft verkoop nog strafbaar maar in de praktijk is dit niet vol te houden met deze uitspraak. En dat door de stijfkoppige antiquair.

Nog zo’n staaltje van ‘wel gebruiken maar niet verkopen’ is wiet. De onlangs in Amsterdam opgerichte cannabis social club zet justitie voor een leuke uitdaging. Ieder lid mag voor eigen gebruik wiet kweken. Maar sommigen kunnen beter voor de planten zorgen dan anderen en dus zorgen zij ook voor de planten van een ander. En als een goede verzorger voor alle planten zorgt, kan er ook gekruist en veredeld worden. De club is ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en bekend bij de belastingdienst en de gemeente. De club heeft ook bijzondere belangstelling van justitie. Daar heeft ze zelf contact mee gezocht. Het ministerie vindt het niet kunnen, het openbaar ministerie doet onderzoek. Als deze werkwijze wordt toegelaten, heeft de rechter in feite deze productieketen van wiet gelegaliseerd. Op initiatief van gebruikers.

Deze week spanden in België mensen een zaak aan tegen de staat voor maatregelen tegen klimaatverandering. Meer droogte, meer overstromingen op andere plekken, afnemende biodiversiteit, voedselschaarste, massale migratie door oprukkende woestijn en snellere verspreiding van ziektes door deze ontwrichting hangen ons boven het hoofd als er niet snel klimaatmaatregelen worden gerealiseerd. Om de opwarming onder de 2 graden te houden, eist men nu van de rechter de overheid te dwingen de co2-uitstoot tot 2020 te beperken met 40%. Deze grens is noodzakelijk om rampspoed te voorkomen. De groep die dit proces aanspant beroept zich op de plicht van hun overheid hun mensenrechten te beschermen. In Nederland voert Urgenda een vergelijkbare zaak tegen de staat.

Een leuke rechtszaak waar wel eens over wordt gespeculeerd maar die bij mijn weten nog nooit heeft plaatsgevonden is die over de auteursrechten van de bijbel, publiek domein of niet? Auteursrecht eindigt 70 jaar na de dood van de maker. We kunnen gevoeglijk aannemen dat de schrijvers van de bijbel langer dan 70 dood zijn, tenzij aangenomen wordt dat de bijbel direct het woord van god is en dan wel de nog immer actieve variant. Een uitspraak of god bestaat en dezelfde rechten heeft als mensen is dan waar de rechter in feite over moet gaan oordelen.

Een veel reëlere en interessante vraag werd deze week tot slot voorgelegd aan een rechter in de VS. Dierenactivisten spanden een zaak aan tegen een stel dat een chimpansee in een, in hun ogen te klein, hok houdt. De chimpansee zou daar niet gelukkig zijn. Dierenrechten is kennelijk wat gewoontjes, de activisten willen dat de rechter de dieren met het oog op hun hoge intelligentie mensenrechten toekent. En mensen hebben het internationaal erkende recht niet zonder proces opgesloten te worden. De rechter kende deze rechten niet toe, hij vond het een hellend vlak. En dat kan ik mij wel voorstellen. Ooit moet die vraag toch beantwoord worden. Is het niet over chimpansees, dan wel over andere vormen van intelligentie.

Daar gaat het mooie systeem van de machtenscheiding. De realiteit is voor sommige systemen te ingewikkeld. Het volk regeert niet alleen via de wetgevende macht. Door uitspraken uit te lokken, kan een burger het hele systeemmodel omzeilen. Is dat erg? Volgens de advocaat van de Belgische mensenrechtenactivisten niet. In NRC vermeldt Roger Cox dat burgers wel vaker tegen hun overheid beschermt moeten worden: “Als 51 procent van de burgers ervoor is om bepaalde bevolkingsgroepen het land uit te zetten, dan is dat niet automatisch toegestaan. Uit onder meer EU- en VN-verdragen volgt dat de beleidsvrijheid daar ophoudt waar rechten geschonden worden.” Regeren via de rechter. Ook dat kan in een democratie.

* Democratie betekent letterlijk ‘het volk regeert’. Dat doet het door wetgeving in het parlement. De regering regeert, oftewel: voert uit (koning en ministers) De definities kloppen, ons taalgebruik maakt het wat verwarrend.

 

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *